HCT nedir? HCT Düşüklüğü ve HCT Yüksekliği Tedavisi

0
2311
hct nedir? hematokrit düşüklüğü ve yüksekliği tedavisi. nasıl yükseltilir?

Hematokrit kan tahlili, tam kan sayımının bir parçasıdır ve kandaki kırmızı kan hücrelerinin oranını ölçer. Hematokrit kan tahlilinden elde edilen sonuçlar doktorunuza genel sağlık durumunuz hakkında bilgi verecektir. HCT düşüklüğü veya HCT yüksekliği durumunda doktorlar genellikle tam kan tahlilindeki diğer faktörleri de dikkate alacaktır. Bu yazımızda hematokrit kan tahlili hakkında bilgi verecek, HCT düşüklüğü ve HCT yüksekliği olmasının ne anlama geldiğini açıklayacağız. Ayrıca HCT yüksekliği ve HCT düşüklüğü tedavisi ile ilgili bilgi vereceğiz.

HCT düşüklüğü kanda hücrelere oksijen taşımak için yeterli kırmızı kan hücresi bulunmadığı anlamına gelir. HCT düşüklüğü anemi, A vitamini eksikliği veya kanama belirtisi olabilir. HCT düşüklüğü kişide yorgunluk hissi, sersemleme veya nefes darlığı gibi problemler ortaya çıkarabilir

HCT yüksekliği, HCT düşüklüğüne göre daha az görülen bir durumdur. HCT yüksekliği kişinin yeterince oksijen almadığını, yeterince sıvı alımı olmadığını veya kalp krizi riski altında bulunduğunu ifade edebilir. HCT yüksekliği olan kişilerde zayıflık hissi, baş dönmesi ve sıklıkla baş ağrıları görülebilir.

HCT Nedir?

HCT nedir sorusuna verilebilecek en kısa yanıt HCT’nin kandaki kırmızı kan hücrelerinin oranı olduğudur. Tam kan sayımında HCT değerleri genellikle yüzdelik olarak yazılmaktadır.

HCT değerleri kırmzı kan hücrelerinin ortalama hacmini kullanarak ve hemoglobin miktarını belirleyerek hesaplanır. HCT değerlerini kontrol etmenin bir diğer yolu kanı bir test tüpüne koyup sentrifüjlemektir. Bu şekilde doktorlar tabandaki kırmızı kan hücrelerinin oranını ölçebilir. Bu işlem yukarıdaki ve aşağıdaki görselde gösterilmiştir:

%50 olarak görülen bir HCT değeri (ki bu normal aralık anlamına gelir) toplam kan hacminin %50’sinin kırmızı kan hücrelerinden oluştuğu anlamına gelir. Normal HCT düzeylerini kontrol etmek doktorların birçok sağlık sorununu teşhis etmekte kullandığı RBC değerlerinden biridir.

Hematokrit (HCT) ve Hemoglobin (HGB) arasındaki fark nedir?

Kan tahlili sonuçlarını yorumlarken birçok kişi hematokrit ile hemoglomin arasındaki fark konusunda kuşkuya düşmektedir.

Clinical Methods kitabına göre hemoglobin kırmızı kan hücrelerinde bulunan bir proteindir. Kırmızı kan hücrelerinin vücuttaki hücre ve dokulara oksijen taşıyabilmesi için hemoglobin proteinine ihtiyacı vardır. RBC değerlerinde hemoglobin eksikliği kişide anemi belirtilerini ortaya çıkaracaktır.

Hematokrit ise kırmızı kan hücrelerinin hacminin toplam kan hacmine oranı üzerinden hesaplanır. Ayrıca laboratuvarlarda kırmızı kan hücrelerinin ortalama eritrosit hacmi (MCV) de dikkate alınmaktadır.

Bu kan testleri bazen birlikte yapılır ve benzer klinik bilgiler verirler.

HCT değeri kaç olmalı?

Louisiana Devlet Üniversitesi Patoloji Bölümü’nden Dr. Mandy Flannery O’leary’nin verdiği bilgilere göre normal HCT değeri şu şekilde olmalıdır:

  • Yeni doğanlarda ve küçük çocuklarda %53-69
  • Yetişkin erkeklerde %40-54
  • Yetişkin kadınlarda %30-46

10 yaşındaki çocuklar için normal HCT değeri yetişkin kadınlar ile aynıdır.

HCT testinin hangi laboratuvarda yapıldığına göre sonuçlar çok az farklılık gösterebilmektedir.

HCT düşüklüğü nedir?

HCT düşüklüğü HCT testi sonucunda elde edilen değerin normal HCT değeri altında kalmasıdır. HCT düşüklüğü tespit edilirken yaş ve cinsiyet de dikkate alınır.

Hamilelik, yüksek yerlerde yaşamak gibi bazı başka faktörler de laboratuvardan çıkan HCT testi sonuçlarını etkileyebilir.

Örneğin hamilelikte HCT değeri %30’un altında ise bu HCT düşüklüğü olarak kabul edilir. Ayrıca yüksek rakımda yaşayan kişilerde de HCT değeri erkeklerde %45’in, kadınlarda %41’in altında ise bu da HCT düşüklüğü olarak değerlendirilmektedir.

HCT yüksekliği nedir?

HCT yüksekliği HCT düşüklüğü sonucuna göre daha nadir görülmektedir. HCT yüksekliği tıpta polisitemi olarak bilinmektedir. Erkeklerde %54’ün, kadınlarda %46’nın üzerindeki HCT değeri HCT yüksekliği olarak kabul edilmektedir.

Hamilelikte HCT yüksekliği hamile olmayan kadınlar ile aynı ölçüte göre tespit edilir. Ancak yüksek rakımda yaşamak HCT değeri ölçümünü erkeklerde %61’e, kadınlarda %56’ya kadar yükseltebilmektedir. Bunun nedeni yüksek rakımda atmosferdeki oksijen konsantrasyonunun düşmesidir.

HCT düşüklüğü neden olur? Düşük Hematokrit Neyin Belirtisi?

Şimdi gelin HCT düşüklüğü probleminin nedenlerine detaylı olarak bakalım:

Anemide HCT Düşüklüğü

Aneminin çok çeşitli türleri bulunmaktadır. Buna bağlı olarak kişilerde anemi hastalığının ortaya çıkma sebebi de farklılık gösterecektir. Ancak HCT düşüklüğü genellikle bir kişinin anemik olduğunu göstermektedir. Doktorlar bu durumda kanda taşınan oksijen miktarının neden yetersiz olduğunu teşhis etmeye yönelecektir.

Critical Care Medicine dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre HCT ve HGB düzeyinin belirlenmesi kişideki anemi düzeyini belirlemeye yardımcı olur. RBC indislerinin yanı sıra HCT düşüklüğü de aneminin neden ortaya çıktığını tespit etmeye yardımcı olur.

Diğer anemi belirtileri şunlardır:

  • Yorgunluk ve genel enerji azlığı,
  • Kalbin hızlı veya düzensiz atması,
  • Cilt renginde solgunluk
  • Nefes darlığı

Besin Yetersizlikleri

HCT düşüklüğü anemiye bağlı olarak bazı besin yetersizlikleri olduğu anlamına gelebilir.

World Journal of Gastroenterology dergisinde yayınlanan bir rapora göre HCT düşüklüğü folik asit ve B12 eksikliği göstergesi olabilir. Buna genellikle demir eksikliği eşlik eder ve kişide klasik anemi belirtileri ortaya çıkar.

B grubu vitamin eksiklikleri birçok kişide görülmektedir. Bu vitaminler folik asit (B9 vitamini), B6 vitamini ve B12 vitaminidir. B12 eksikliği belirtileri anemi belirtilerine ek olarak şunları da içerebilir:

  • Duygu durum değişiklikleri,
  • Baş ağrısı
  • Konsantrasyon kuramama
  • Sindirim problemleri,
  • Uyku düzeninin bozulması

Artirit

Romatoid artirit hastalarında HCT düşüklüğü ve oksijen taşıyan kan hücresi yetersizliği görülebilir.

Clinical and Experimental Rheumatology dergisinde romatoid artirit hastalarında kan tahlili sonuçları hakkında yayınlanan bir araştırmaya göre kanda hemoglobin düşüklüğü genellikle hastalığın şiddetini etkilemektedir. Artirit hastalarında HCT düşüklüğü başka hastalıklara da yol açabilir.

Artirit nedeniyle eklem iltihabı ve eklem ağrısı yaşıyorsanız D vitamininizi de kontrol ediniz.

Depresyon

HCT düşüklüğü depresyon, anksiyete artışı ve panik bozukluk belirtisi olabilir.

Human Psychopharmacology: Clinical and Experimental dergisinde yayınlanan bilgiye göre depresyon vücudun iltihap tepkisini arttırmaktadır. Bu da HCT düşüklüğü sorununa yol açabilir. Araştırmacılar depresyon hastalarının kan tahlili sonuçlarında nötrofillerde ve lökositlerde de artış tespit etmiştir.

Fibromiyalji

Fibromiyalji nedeniyle kronik ağrı yaşıyorsanız kan tahlili sonuçlarınızda HCT düşüklüğü ortaya çıkabilir. vücuttaki iltihap kırmızı kan hücrelerinin ve beyaz kan hücrelerinin üretimini etkilemektedir.

2016 yılında Arquivos de Neuro-Psiquiatria dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre fibromiyalji kadınlar çok çeşitli şekillerde etkilemektedir. Örneğin depresyon ve cinsel disfonksiyon artışı fibromiyalji nedeniyle ortaya çıkan sorunlar arasındadır. Yapılan araştırmalar fibromiyalji hastalarında hemoglobin ve HCT düşüklüğü de olduğunu tespit etmiştir.

Böbrek Hastalığı

Böbrek hastalığı da kırmızı kan hücrelerinin üretimini etkileyebilir ve ciddi HCT düşüklüğü sorunu ortaya çıkarabilir.

2017 yılında Journal of Medical Biochemistry dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre kırmızı kan hücreleri böbrekler tarafından salgılanan hormonlarca kontrol edilmektedir. Kronik böbrek hastalarında genellikle hemoglobin düşüklüğü ve HCT düşüklüğü görülmektedir.

Böbrekler arkada sırtın orta tarafında bulunur ve böbrek fonksiyonuna hasar veren alışkanlıklardan vazgeçilmesi önemlidir. Sigara içmek, aşırı şeker tüketimi, çok fazla alkol tüketimi ve hareketsizlik böbreklere zarar vermektedir. Bol su içmek böbrek sağlığını korumanın ve enfeksiyonu önlemenin yolları arasındadır.

Sindirim Problemleri

HCT düşüklüğü sindirim sisteminde bir iltihap bulunduğunun ve bunun kırmızı kan hücrelerini etkilediğinin bir göstergesi olabilir.

International Archives of Allergy dergisinde yayınlanan rapora göre bir tür iltihabi bağırsak hastalığı olan ülseratif kolit hastalığı HCT düşüklüğü ortaya çıkarabilir. Sindirim hastalıkları ve otoimmun sorunlar yaşayan kişilerde anemi belirtilerinin ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Bu genellikle sindirim sistemindeki iç kanamaya bağlı olarak ortaya çıkmaktadır.

Crohn hastalığı ve ülseratif kolit sindirim sisteminin düzgün çalışmamasına yol açan sebepler arasındadır. İltihabi sindirim sorunlarının diğer belirtileri şunlardır:

Otoimmun Hastalıkları

HCT düşüklüğü bazı durumlarda otoimmun hastalıklarıyla da bağlantılı olabilir. Hematokrit düzeylerinin kontrol edilmesi doktorlara en iyi tedaviyi belirleme konusunda yardımcı olmaktadır.

Örneğin, Transfusion Medicine and Hemotherapy dergisi raporuna göre bazı otoimmun hastalıkları anemiye neden olabilmektedir. Bazı otoimmun hastalıklarının tespitinde MPV düşüklüğü de yol gösterici olmaktadır.

HCT Düşüklüğü Belirtileri

HCT düşüklüğü kırmızı kan hücrelerinin hızlıca zarar gördüğünün ve vücudun bunu karşılamak için yeterince hızlı bir şekilde kırmızı kan hücresi üretemediğinin göstergesidir.

HCT düşüklüğü belirtileri şunlardır:

  • Nefes darlığı,
  • Baş dönmesi ve sersemleme hissi
  • Sık baş ağrıları
  • Göğüs ağrısı,
  • Ciltte solgunluk

HCT Yüksekliği neden olur? Hematokrit yüksekliği neyin belirtisi?

Kan tahlilinde HCT yüksekliği olması bazı sağlık sorunlarına yol açabileceği gibi, bazılarının da sonucu olabilir.

Kalp Hastalığı

Kalıtsal kalp hastalığı olan kişilerde genellikle HCT yüksekliği görülmektedir.

European Review for Medical and Pharmacological Sciences dergisine göre bazı hastalarda kardiyovasküler hastalık riskini tespit etmek için hematokrit, üre ve kişinin cinsiyeti dikkate alınmaktadır.

Kongenital kalp hastalığı bulunan kişilerde de genellikle HCT yüksekliği görülmektedir.

Kalp sağlığını korumak için düzenli olarak egzersiz yapılmalı, meyve ve sebze yönünden zengin bir beslenme tarzı benimsenmeli ve stres kontrol altına alınmalıdır.

Yüksek Tansiyon

Yüksek tansiyon hastalarında HCT yüksekliği görülme olasılığı yükselmektedir.

2017 yılında Journal of Clinical Laboratory Analysis dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre yüksek tansiyon hastalarında sıklıkla HCT yüksekliği ve hemoglobin yüksekliği grülmektedir. Kırmızı kan hücresi dağılım genişliği (RDW) gibi RBC indislerinin de yüksek tansiyondan etkilendiği tespit edilmiştir. Araştırmacılara göre hematokrit yüksekliği tek başına kişide yüksek tansiyon riskini yükseltmemektedir.

İnsülin Direnci ve Tip 2 Diyabet

Araştırmalara göre HCT yüksekliği insülin direnci göstergesi olabilir ve kişilerde tip 2 diyabet riskini arttırabilir.

Journal of International Medical Research dergisine göre insülin direnci olan kişilerde HCT yüksekliği, hemoglobin yüksekliği ve LDL (Kötü kolesterol) yüksekliği görülmektedir. Genellikle diyabet riski altında bulunanlarda vücut kitle indeksi yüksektir veya fazla kilo bulunmaktadır.

HCT yüksekliği erken diyabet belirtilerinden biri olabilir. Diyabet hastalığı riskini azaltmak için kilo vermek, yeterli uyumak ve diyabeti kontrol altına alan yiyecekler tüketmek önemlidir.

Metabolik Sendrom

Metabolik sendrom yüksek tansiyon, bel çevresi genişliği ve yüksek kolesterol gibi sorunların bir araya geldiği bir durumu tanımlamaktadır. Sıklıkla fazla kilolu veya obez kişilerde HCT yüksekliği görülmektedir.

Diabetes & Metabolik Syndrome dergisinde 2018 yılında yayınlanan bir araştırmaya göre metabolik sendrom belirtileri görülen kişilerde HCT yüksekliği ve diğer kırmızı kan hücresi indislerinin yüksekliği görülmektedir.

HCT yüksekliği Belirtileri

HCT yüksekliği kanın normalden kıvamlı olduğu ve vücutta yeterince hızlı bir şekilde dolaşamadığı anlamına gelir. Bu durum zaman içerisinde polisitemi vera (yavaş gelişen bir kan kanseri türü) hastalığıyla bağlantılı çeşitli semptomlar ve komplikasyonlar ortaya çıkarır.

HCT yüksekliği belirtileri şunlardır:

  • Genel güçsüzlük hissi ve baş dönmesi
  • Baş ağrıları
  • Karnın sol alt tarafında şişkinlik yapan dalak büyümesi,
  • Duştan sonra vücudun genelinde kaşınma,
  • Diş etlerinin kanaması,
  • Gut artiriti
  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • Aşırı terleme

HCT Yüksekliği ve HCT Düşüklüğü Tedavisi

HCT yüksekliği veya HCT yüksekliği düşüklüğü belirtilerinin tedavisi için doktorlar sorunun altında yatan temel nedeni tespit etmeye çalışacaklardır.

HCT Düşüklüğü Tedavisi: HCT nasıl yükseltilir?

HCT düşüklüğü varsa HCT’yi yükseltmek için uygulayabileceğiniz birtakım yollar bulunmaktadır.

Aşağıda önerilen yöntemlerin kronik HCT düşüklüğü tedavisi için her zaman etkili olamayabileceğini unutmayınız. Ancak kardiyovasküler sağlığınızı iyileştirmek ve besin yetersizliklerini gidermek için bunlar etkili olacaktır.

Aerobik Egzersizleri

Aerobik egzersizleri HCT’yi yükseltmek için etkili olabilir ve belirli artirit ve kalp hastalığı belirtilerini azaltmaya yardımcı olabilir.

Kan değerlerini etkileyen birçok faktör olduğundan HCT düzeyinin tam olarak neyden etkilendiğini tespit etmek zor olabilir. Ancak araştırmacılar egzersiz sırasında hematokrit düzeyinin anlamlı ölçüde yükseldiğini tespit etmektedir. Zaman içerisinde düzenli egzersiz HCT düşüklüğü problemini ortadan kaldırmaya yardımcı olmaktadır.

Yüksek Yoğunlukta İnterval Antrenman

Kırmızı kan hücresi hacmini arttırmanın ve hemoglobin düzeyini yükseltmenin bir diğer yolu yüksek yoğunlukta interval antrenman (HIIT) yapmaktır.

Clinical Hemorheology and Microcirculation dergisine göre yüksek yoğunlukta interval antrenman kanın akışkanlığını arttırır ve HCT düşüklüğü problemini gidermeye yardımcı olur. Egzersiz tamamlandıktan yaklaşık 1 saat sonra HCT düzeyi eski haline dönse de yüksek yoğunlukta interval antrenman çalışmaları kırmızı kan hücresi indisleri üzerinde olumlu bir etki bırakmıştır.

Yüksek yoğunlukta interval antrenman yağ yakmanın da en hızlı yollarından biridir.

Demir Yönünden Zengin Gıdalar

Demir eksikliği nedeniyle HCT düşüklüğü problemi yaşıyorsanız demir yönünden zengin gıdalarla beslenmeniz önemlidir. Demir yönünden zengin gıdalar anemi veya demir eksikliği nedeniyle ortaya çıkan sorunları gidermeye yardımcı olur.

BBA Clinical dergisinde yayınlanan rapora göre demir yönünden zengin gıdalar demir eksikliği belirtilerini ortadan kaldırmaya yardımcı olmaktadır. Doğal olarak demir içeren gıdalar hematokrit ve hemoglobin düzeyini arttırmaya yardımcı olmaktadır.

Ciddi HCT düşüklüğü görülen kişilere doktorlar demir takviyesi veya B grubu vitamin takviyesi önerebilir.

Keten Yağı

Düzenli olarak keten yağı tüketmek anemik kişilerde HCT düşüklüğü problemini doğal yollarla gidermeye yardımcı olur.

Hemodialysis International dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre günlük 6 gram keten yağı tüketmek RBC indisleri üzerinde olumlu bir etkiye sahiptir. Hemodiyaliz (böbrek diyalizi) nedeniyle anemi görülen kişilerde keten yağı ile hematokrit, hemoglobin, MCH ve MCHC düzeylerinde artış sağlanmıştır.

Düzenli olarak keten yağı tüketmek kardiyovasküler sistem sağlığını korumaya da yardımcı olmaktadır. Faydasını görmek için her gün 2-3 yemek kaşığı keten tohumunu toz haline getirerek smoothie içeceklerinize, çorbalarınıza ya da yoğurda ekleyerek tüketiniz.

HCT Yüksekliği Tedavisi: HCT nasıl düşürülür?

HCT değerini düşürmek için çoğunlukla doktorun profesyonel önerileri ve uygun tedavi yöntemleri gerekli olmaktadır. Genellikle HCT yüksekliği tedavisi kapsamında hemoglobin düzeyini ve kırmızı kan hücresi sayısını düşürerek kanı inceltmek gibi yöntemler uygulanmaktadır.

Kaynaklar:

  1. MedicineNet. Hematocrit.
  2. Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol. 2017 Jun 1;312(6):R
  3. Diabetes Metab Syndr.2018 Jan – Mar;12(1):17-21.
  4. NHLBI. Polycythemia vera.
  5. Eur Rev Med Pharmacol Sci.2013 Jul;17(14):1889-93.
  6. Hemodial Int.2017 Oct;21(4):549-556.
  7. J Clin Lab Anal.2017 Nov;31(6).
  8. BBA Clin.2017 Sep 8;8:78-83.
  9. J Int Med Res.2016 Jun;44(3):496-507.
  10. Clin Hemorheol Microcirc.2016;64(4):827-835.
  11. NCBI. Hemoglobin and hematocrit.
  12. Medscape. Hematocrit.
  13. eMedicineHealth. Hematocrit (blood test).
  14. CancerTherapyAdvisor. Anemia: low hemoglobin, low hematocrit, low red cell count.
  15. eMedicineHealth. Anemia.
  16. World J Gastroenterol. 2009 Oct 7; 15(37): 4653–4658.
  17. Clin Exp Rheumatol.2009 Jul-Aug;27(4):560-6.
  18. Hum Psychopharm. 14(1).
  19. Arq Neuropsiquiatr.2016 Nov;74(11):863-868.
  20. J Med Biochem.2017 Apr 22;36(2):145-152
  21. Int Arch Allergy. 1970;37:325-336.
  22. Transfus Med Hemother. 2015 Sep; 42(5): 317–324.
  23. Front Physiol. 2013; 4: 332.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here