TSH nedir? TSH Kaç olmalı? TSH Yüksekliği ve Düşüklüğü neden olur?

0
1808
TSH nedir? TSH kaç olmalı? TSH yüksekliği ve düşüklüğü neden olur tedavisi

TSH beyindeki hipofiz bezi tarafından tiroit bezinin faaliyetini kontrol etmek için salgılanan bir hormondur. TSH tiroit uyarıcı hormon demektir ve bu hormon tiroit bezini tiroit hormonu üretmesi için uyarır. TSH düzeyi triiyodotironin (T3) ve tiroksin (T4) hormonlarının üretimini etkiler. Doktorlar TSH testini genellikle tiroit bezinin fazla ya da yetersiz çalışıp çalışmadığını tespit etmek için istemektedirler. Bu yazımızda TSH hakkında bilmeniz gerekenler ve TSH hormonunun tiroit hormonu üzerindeki etkilerinden söz edeceğiz. Ayrıca TSH düşüklüğü, TSH yüksekliği hakkında detaylı bilgi verecek ve TSH kaç olmalı? Sorusun cevaplandırmaya çalışacağız.

TSH düzeyinin normal olması, yani TSH yüksekliği ya da TSH düşüklüğü bulunmaması, genel sağlık açısından vücudun fonksiyonları için hayati önem taşımaktadır. Tiroit hormonu metabolik hızı, kalp fonksiyonunu, sinir sistemini ve sindirimi kontrol etmeye yardımcı olur. TSH kendi başına bir tiroit hormonu değildir. Ancak TSH yüksekliği ve TSH düşüklüğü T3 ve T4 hormonu düzeyinizi doğrudan etkiler. Bu etkilemenin sonucunda hipotiroit veya hipertiroit hastalıkları ortaya çıkar. Bu hastalıkları daha önceki yazılarımızda detaylı olarak ele almıştık.

Tiroit bezi ne işe yarar?

TSH hormonunun taşıdığı önemi anlayabilmek için önce tiroit bezi ne işe yarar sorusunu cevaplandırmamız gerekiyor. Tiroit bezi boynun ön tarafında köprücük kemiğinin ortasının hizasında bulunan kelebek şeklindeki bir organımızdır. Tiroit bezi kan dolaşımına sürekli olarak hormon salgılar. Genellikle ne kadar çok tiroit hormonu salgılanırsa vücudun o kadar fazla enerjiye ihtiyacı olur.

TSH nedir? (Tiroit Uyarıcı Hormon)

Beynin taban kısmındaki hipotalamus tiroit bezini uyarmak için TRL (tirotropin salgılayıcı hormon) salgılar. Daha sonra hipofiz bezi vücudun neredeyse bütün organlarını etkileyen tiroit hormonlarının yani T3 ve T4 hormonlarının üretilmesi için TSH hormonu salgılar.

Normal koşullarda TSH düzeyi kan dolaşımınızda yeterince T3 ve T4 bulunmasını sağlayacaktır.

Tiroit uyarıcı hormon TSH beyindeki hipofiz bezi tarafından üretilir. TSH düzeyindeki dalgalanmalar temel olarak kandaki T3 ve T4 hormonuna bağlıdır.

TSH yüksekliği, yeterince T3 ve T4 üretilmemesine dayalı olarak tiroit bezinin az çalışması durumunu gösterir. Hamilelikte TSH yüksekliği görülmesi normal bir durumdur.

TSH düşüklüğü ise tiroit bezinin fazla çalışması durumunu gösterir. TSH yüksekliği bir otoimmun hastalığının sonucunda ya da beslenme yoluyla çok fazla tuz alınması neticesinde ortaya çıkabilir.v

Beyindeki hipofiz bezinin yeterli miktarda TSH hormonu üretmesi gerekir. Bu şekilde TSH hormonu tiroit bezini uyaracak ve yeterli miktarda T3 ve T4 hormonu üretmesini sağlayacaktır.

Kandaki tiroit hormonu düzeyleri hakkındaki bilgi beyine geri gönderilir. Buna geribildirim döngüsü denir. Kandaki T3 ve T4 düzeyi yükseldikçe beyine giden geribildirim daha az TSH üretilmesi sinyalini verir. Ancak tiroit hormonu düzeyi çok düşük ise hipofiz bezi tiroit hormonu düzeyini arttırmak için daha fazla TSH üretilmesini sağlayacaktır.

T3 ve T4 nedir?

T3 ve T4 hormonları TSH hormonunun uyardığı iki tiroit hormonudur.

Uzmanlar en önemli tiroit hormonunun T4 hormonu olduğunu belirtmektedir. T4 hormonu insan vücudundaki neredeyse her organı etkilemektedir. Doktorlar hipertiroid veya hipotiroit hastalığından kuşkulanıyorsa genellikle T4 düzeyine bakar. T3 hormonu ise en güçlü tiroit hormonudur ve tıpkı T4 hormonu gibi vücuttaki neredeyse her süreci etkiler.

T3 ve T4 hormonu kandaki proteinlere bağlanır ve buradan hücrelere dağılır. Ancak bazı hormonlar proteine bağlanmaz. Bunlara serbest T3 ve serbest T4 adı verilir. Doktorlar genellikle serbest T4 düzeyine ve vücudun enerji ihtiyacını karşılamak için bu hormondan ne kadar bulunduğuna bakarlar.

T3 ve T4 düzeyi kaç olmalı?

TSH yüksekliği veya TSH düşüklüğü söz konusu ise doktorlar genellikle serbest T3 ve serbest T4 testi isteyecektir. Bu tahliller doktorların hipotiroit ve hipertiroit teşhisi koymasına yardımcı olmaktadır.

Serbest T4

Serbest T4 (FT4) düzeyi şu şekilde olmalıdır:

Çocuklarda ve ergenlerde0.8 – 2 ng/dL
(10 – 26 pmol/L)
Yetişkinlerde0.7 – 1.8 ng/dL
(9 – 23 pmol/L)
Hamile kadınlarda0.5 – 1 ng/dL
(6.5 – 13 pmol/L)

Total T4

Toplam tiroksin (TT4) düzeyi şu şekilde olmalıdır:

2 haftadan küçük bebekler11.8 – 22.6 mcg/dL
(152-292 nmol/L)
En az 2 haftalık bebeklerde ve çocuklarda6.4 – 13.3 mcg/dL
(83 – 172 nmol/L)
Yetişkinlerde5.4 – 11.5 mcg/dL
(57 – 148 nmol/L)

Serbest T3 (FT3)

Serbest T3 tahlili yalnızca yetişkinlerde yapılır. Bu test sonucu desilitre başına ölçülen pikogram olarak verilir. Serbest T3 (FT3) düzeyi yetişkinlerde  260 – 480 pg/dL (4 – 7.4 pmol/L) arasında olmalıdır.

Total T3

Total T3 düzeyi şu şekilde olmalıdır:

Çocuklarda125 – 250 ng/dL
Yetişkinlerde80 – 220 ng/dL

TSH kaç olmalı? Normal Tiroit Düzeyi kaç olmalı?

Tiroit fonksiyonu testi genellikle TSH düzeyinin ve serbest T4 düzeyinin ölçülmesiyle başlar. Normal tiroit düzeyi aralığı yaşa, hamilelik durumuna ve alınan ilaçlara bağlı olarak değişkenlik gösterir.

Sağlıklı yetişkinlerde TSH düzeyi şu şekilde olmalıdır:

Yetişkinlerde0.4 – 4.0 mU/mL

Tiroit bezinin düzgün bir şekilde çalışması için laboratuvardaki kan tahlili sonuçlarınızda serbest T4 düzeyinin 9-23 pmol/L (0.7 – 1.8 ng/dL) olması gerekmektedir.

Ancak normal tiroit düzeyi hakkında yapılan son araştırmalarda TSH hormonu üst limitinin düşürülmesi önerilmiştir. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre TSH üst limitinin 2.5 mU/L olması gerekmektedir.

Bunun nedeni TSH düzeyi 2.5-4.0 mU/mL arasında olan kişilerin tiroit hastalıklarında risk grubu olarak kabul edilmesidir. Bununla birlikte TSH düzeyinin yaşla birlikte yükseldiği kabul edilmektedir.

Şimdi gelin yaş ve hamilelik hususlarını da dikkate alarak TSH kaç olmalı sorusunu cevaplandırmaya çalışalım:

Prematüre bebeklerde TSH kaç olmalı?

Prematüre bebeklerde genellikle tiroit disfonksiyonu gözlenmektedir. Bu nedenle tüm prematüre bebeklerde tiroit düzeyi rutin olarak kontrol edilir. Prematüre bebeklerde TSH düzeyi şu şekilde olmalıdır:

Prematüre bebeklerde0.7 – 27.0 mlU/L

Çocuklarda TSH kaç olmalı?

Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre çocuklarda TSH düzeyi yaş da dikkate alınarak şu şekilde olmalıdır:

1 günlük bebeklerde1.9 – 17.58 mlU/L
1 haftalık bebeklerde0.58 – 5.57 mlU/L
1 yaşından büyük çocuklarda0.57 – 5.54 mlU/L
18 yaşındaki ergenlerde0.51 – 4.93 mlU/L

Yetişkinlerde (Kadınlarda ve Erkeklerde) TSH kaç olmalı?

Erkeklerde ve kadınlarda TSH düzeyi şu şekilde olmalıdır:

21-54 yaş arası yetişkinlerde0.4 – 4.0 mlU/L

Hastaneye göre değişmekle birlikte uzmanlar 0.4-4.2 mlU/L arasındaki TSH düzeyini normal olarak kabul etmektedir.

Hamilelikte TSH kaç olmalı?

Tiroit uyarıcı hormon TSH hamilelikte bebeğin büyümesi ve tiroit bezindeki ekstra baskı nedeniyle dalgalanmalar gösterebilir. Hamileliğin son üç ayında TSH düzeyi şu şekilde olmalıdır:

İlk üç ayda0.3 – 4.5 mlU/L
İkinci üç ayda0.5 – 4.6 mlU/L
Üçüncü üç ayda0.8 – 5.2 mlU/L

Bununla birlikte 2015 yılında yayınlanan bir araştırmada hamilelikte TSH düzeyi aralığının düşürülmesi gerektiği belirtilmiştir. Clinical Chemistry dergisinde hamileliğin ilk üç ayında TSH yüksekliğinin 2.5 mU/mL ve üzeri olarak kabul edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Hamileliğin ikinci ve son üç ayı boyunca TSH düzeyi 0.2-3.0 mU/mL olmalıdır.

Yaşa göre TSH kaç olmalı?

Yetişkinlerde TSH düzeyi yaş ilerledikçe yükselir. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre yaşa bağlı TSH aralıkları şu şekilde olmalıdır:

51 – 60 yaş arası yetişkinler0.51 – 4.36 mU/L
61 – 70 yaş arası yetişkinler0.48 – 4.59 mU/L
71 – 80 yaş arası yetişkinler0.40 – 4.96 mU/L
80 yaş arası yetişkinler0.36 – 5.94 mU/L

TSH Yüksekliği

Genellikle TSH yüksekliği tiroit bezinin yeterince çalışmaması anlamına gelen hipotiroit belirtsi olarak kabul edilmektedir.

Mayo Clinic uzmanları hipotiroit için yapılan kan tahlillerinde genellikle TSH yüksekliği ve T4 düşüklüğü görüldüğünü belirtmektedir. Daha sonra yapılacak kan tahlilleri ile hipotiroit tedavisi için uygun ilaçlar ve uygun dozaj belirlenir.

Endokrinoloji ve metabolik hastalık uzmanları bazı kişilerde subklinik hipotiroit görüldüğünü belirtmektedir. TSH yüksekliği olmakla beraber T3 ve T4 hormonu düzeyinin normal olması subklinik hipotiroit olarak bilinmektedir. Subklinik hipotiroit genellikle herhangi bir belirti göstermez.

TSH Yüksekliği hakkında detaylı bilgi için "TSH Yüksekliği" başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

TSH Yüksekliği Belirtileri

TSH yüksekliği ile birlikte tiroit hormonu azlığı belirtileri gösteriyorsanız doktorunuz hipotiroit teşhisi için bir kan tahlili isteyecektir. Hipotiroit belirtileri şunlardır:

  • Soğuğa karşı hassasiyet
  • Yorgunluk
  • Çabuk kilo alma ve kilo vermekte zorlanma,
  • Cilt ve saçın kuru olması,
  • Sürekli uyuma isteği,
  • Eklemlerde ve kaslarda hassasiyet ve sertlik
  • Saç dökülmesi
  • Depresyon gibi duygu durum değişiklikleri

TSH Düşüklüğü

TSH düşüklüğü TSH değerinin 0.4 mU/L altında olmasıdır.

Tiroit bezi normalden fazla tiroit hormonu salgılıyorsa hipofiz bezi yeterince TSH hormonu üretmeyebilir. TSH düşüklüğü ve T3/T4 yüksekliği genellikle hipertiroit belirtisi olarak kabul edilmektedir.

Tiroit bezinin fazla çalışmasının nedenleri arasında Graves hastalığı (kanda tiroit bezini uyaran antikorlar), guatr ve toksik adenom yer almaktadır.

TSH, serbest T3, T4, Hipertiroit, hipotiroit

TSH Düşüklüğü Belirtileri

Tiroit bezinin aşırı çalışması nedeniyle hipofiz bezinin yeterince TSH üretmemesi durumunda aşağıdaki hipertiroit belirtileri ortaya çıkabilir:

  • Asabiyet ve sürekli sinir,
  • Gözlerde şişlik,
  • Uyumakta zorlanma, uyku düzeninin bozulması,
  • Terleme, nefes darlığı ve kalp atışının hızlanması,
  • Adetin seyrek olması,
  • İshal
  • Boynun ön tarafında tiroit bezinin büyüdüğünün fark edilmesi.

Hipertiroit belirtileri nelerdir?

TSH Tablosu

Aşağıda hazırladığımız TSH tablosunu kullanarak normal tiroit düzeyinin ne olması gerektiğini anlayabilirsiniz. Bu tablo TSH, T3 ve T4 düzeyini göstermektedir.

ÖlçümNormal Aralık
TSH0.4 - 4.0 mU/mL
Total T4 (TT4)5.4 - 11.5 mcg/dL
Serbest T4 (FT4)0.7 - 1.8 ng/dL
Total T3 (TT3)80 - 220 ng/dL
Serbest T3 (FT3)260 - 480 pg/dL

Optimal TSH Düzeyleri

Normal TSH düzeyleri her bir hastada farklı olabilir. Çünkü her bir hastanın değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken birçok faktör bulunmaktadır.

Örneğih hipotiroit hakkında yapılan araştırmaların gösterdiği gibi normal TSH düzeyi ve TSH yüksekliği aralıklarının ne olması gerektiği hususunda doktorlar fikir birliği içerisinde değildir. Hipotiroit kan tahlili sonuçlarının yorumlanmasında yaygın kabul 4.0 ya da 4.5 mU/L civarındadır. Ancak bazı doktorlar buna itiraz etmekte ve TSH düzeyinin 2.5 mU/L üzerine çıkmaması gerektiğini belirtmektedir.

Normal TSH düzeyinin 0.4-2.5 mU/L aralığına çekilmesi hipotiroit ilacına başlatılan kişi sayısının da artmasına neden olacaktır.

Hipotiroit tedavisinde TSH’nin kaç olması gerektiğini belirlerken doktorun amacı hastada belirtilerin iyileşme göstermesini sağlamaktır. Yani hastanın normal tiroit düzeyi alt sınıra yaklaştırılmalıdır.

En uykun TSH düzeyinin belirlenmesinde başka faktörlerin de dikkate alınması gerekmektedir. Yaş, diyabet hastalığı, kalp hastalıkları gibi faktörler tiroit hastalığı ile ilişkili olabilir.

Yaş

İnsanlar yaşlandıkça tiroit bezi daha fazla TSH hormonu salgılar. Bu nedenle yaşlılarda TSH hormonu normal aralığı genç bir kişiye göre daha yüksek olabilir.

Örneğin 2013 yılında taşa bağlı TSH yüksekliği hakkında yapılan bir araştırmada 40 yaşın altındaki bireylerin büyük çoğunluğunda önerilen üst limitin 2.5 mU/L olması önerilmiştir. Ancak 40 yaştan itibaren TSH düzeyi yükselmektedir.

Diyabet

Diyabet tiroit bezini kontrol eden TSH hormonu miktarının artmasına yol açabilir. Araştırmacılar genel olarak diyabet hastalarının kan tahlilinde TSH yüksekliği görüldüğünü belirtmektedir.

Journal of Diabetes Research dergisinde yayınlanan araştırmaya göre insülin direnci de tiroit fonksiyonunu etkilemektedir. Bazı araştırmalarda diyabet hastalarının çoğunda hipotiroit nedeniyle TSH yüksekliği ve tiroit hormonu düşüklüğü görülmektedir.

Kalp Hastalıkları

Olması gereken tiroit düzeyinin tespit edilmesinde dikkate alınan bir diğer faktör tiroit fonksiyonunun kalbi nasıl etkilediğidir.

Circulation dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre tiroit hormonu metabolik hızı arttırmakta ve kalp ve tansiyonu etkilemektedir. Örneğin hipertansiyon ve pulmoner hipertansiyon tiroit bezini etkileyen kardiyo bağlantılı hastalıklar arasındadır.

TSH Testi – Problemler ve Sorunlar

Tiroit bozukluğu teşhisinde yalnızca TSH sonucuna bakılmasının sakıncalarından biri TSH tahlilinin tiroit düzeyini tam olarak göstermemesidir.

Örneğin, daha önce belirttiğimiz gibi, TSH yüksekliği aralığının ne olması gerektiği hakkında kesin bir fikir birliği yoktur. Çoğu doktor yaygın olarak kabul edilen 4.5 mU/L değerini üst limit olarak kabul etmektedir. Ancak yapılan son bilimsel çalışmalar TSH yüksekliği üst limitinin 2.5 mU/L olması gerektiğini belirtmektedir.

Ayrıca Best Practice and Research, Clinical Endocrinology & Metabolism dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre tiroit bozukluğu teşhisi koymak için yalnızca TSH tahliline bakmak yanıltıcı olabilir. en kötü ihtimalle doktorlar sadece TSH düzeyine bakarak ciddi tiroit bozukluklarını teşhis edememektedir. Bunun nedeni bazen TSH normal aralıkta iken T4 veya T3 düzeyinin yüksek veya düşük olmasıdır.

Birçok klinik TSH düzeyi ile birlikte T4 hormonuna da bakmaktadır. Yine de kendinizi iyi hissetmiyorsanız ve TSH düzeyiniz normal değilse doktorunuzdan T4 ve T3 testi yapmasını isteyebilirsiniz.

Tiroit Kontrolünde Yapılan Diğer Tahliller

Tiroit sağlığını kontrol etmek için TSH dışında kullanılabilecek diğer testler de bulunmaktadır. Amerikan Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü tiroit disfonksiyonu teşhisinde kullanılabilecek testleri şu şekilde sıralamaktadır:

  • TSH testi,
  • Hipotiroit veya hipertiroit için serbest T4
  • Serbest T3
  • Ters T3
  • Hashimato hastalığı ya da Graves hastalığı için tiroit antikorlarının test edilmesi
  • Tiroit bezlerinin kontrol edilmesi için ultrason
  • Hipertiroit vakalarında radyoaktif iyot tutulumu

 

Kaynaklar:

  1. NCBI. How does the thyroid work?
  2. Medscape. Thyroxine.
  3. Medscape. Triiodothyronine.
  4. PatientInfo. Thyroid function tests.
  5. J Clin Endocrinol Metabol. 2013 Sept;98(9): 3584-3587.
  6. Medscape. Thyroid-stimulating hormone.
  7. J Clin Endocrinol Metabol. 2012 Sept;97(9): 3170-3178.
  8. Clin Chem. 2015 May;61(5) 704-713.
  9. MayoClinic. Hypothyroidism.
  10. MedicineNet. Hypothyroid symptoms.
  11. eMedicineHealth. Hyperthyroidism.
  12. J Clin Endocrinol Metabol. 2013 Mar;98(3): 1147-1153.
  13. PatientInfo. Overactive thyroid gland.
  14. J Diabetes Res. 2013; 2013: 390534.
  15. Circulation. 2007;116: 1725-1735.
  16. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2013 Dec; 27(6): 745–762.
  17. NIDDK. Thyroid tests.

CEVAP VER

Please enter your comment!

Yorumunuzu göndermeden önce lütfen Yorum Politikamızı okuyun.

Please enter your name here