Çölyak Hastalığı Nedir? Nedenleri ve Belirtileri

0
558
Çölyak Hastalığı Nedir?
Çölyak Hastalığı Nedir?

Bu yazımızda çölyak hastalığı, çölyak hastalığı nedenleri ve çölyak hastalığı belirtileri üzerinde duracağız. Çölyak hastalığı bazı kişilerin glütenli yiyecekler ile ilgili yaşadığı sorunlara denir.

Peki glüten nedirGlüten bir protein türüdür. Buğday, arpa, çavdar ve tritikale unu ürünlerinde bulunur.

Çölyak hastaları glütenli yiyecekler tükettiğinde üründeki glüten bağışıklık sisteminde normal olmayan bir tepkiye neden olur. Bu durum küçük bağırsağın içini zedeler ve böylece küçük bağırsak yiyeceklerdeki besin maddelerini abzorbe etmekte zorlanır.

Çölyak hastalığı tedavi gerektiren bir hastalıktır. Çölyak hastalığı tedavi edilmezse:

Çocuklarda çölyak hastalığı büyümeyi yavaşlatır ve kemikleri zayıflatır. Çölyak hastalığı tedavi edilmezse çocuğunuzun hastalığı ilerleyebilir. Çocuğunuzda ani kilo kaybı, ishal ve günlerce süren yorgunluk ve halsizlik varsa doktora başvurmanız önerilir.

Çölyak Hastalığının Nedenleri

Uzmanlar çölyak hastalığının nedenleri konusunda fikir birliğine sahip değildir. Belirli genlerin çölyak hastalığı riskini yükselttiği düşünülmektedir. Ayrıca yakın aile bireylerinde çölyak hastalığı olan kişilerin hastalığa yakalanma riski daha yüksektir (örneğin anne, baba, kardeşler ve çocuklarda).

Enfeksiyon gibi çevresel faktörler bu genleri taşıyan kişilerin küçük bağırsağında değişikliklere neden olabilir. Bunun ardından glütenli yiyecekler ile beslenmek anormal bağışıklık sistemi tepkisine neden olabilir. Zaman içerisinde bu tepki sindirim ve emilim sorunlarına yol açar.

Çölyak Hastalığının Belirtileri

Çölyak hastalığının belirtileri oldukça değişiklik göstermekte, bazen azalıp bazen artmaktadır. Çölyak hastalığının belirtileri çok hafif olup fark edilmeyeceği gibi, şiddetli de olabilir ve günlük hayatı etkileyebilir.

Çölyak hastalığının belirtileri şunlardır:

  • Gaz, karın şişmesi ve şişkinlik: Bu belirtiler küçük bağırsağın yiyeceklerdeki besin maddelerinin emilimini sağlayamamasından kaynaklanır. Ayrıca hafif mide ağrısı da görülebilir. Mide ağrısı çoğunlukla şiddetli değildir.
  • Anormal dışkılama: Çölyak hastalarında genellikle ishal ya da sıvı içeren, gevşek, sulu, soluk renkte, köpüklü ve normal dışkı kokusundan farklı bir kokuya sahip dışkı görülebilir. Dışkıda yüksek miktarda yağ bulunabilir ve tuvaletin çeşitli yerlerine yapışarak temizlenmesi zor hal alabilir. Çocuklarda ve yetişkinlerde bu belirtiler benzerlik göstermektedir. Ancak çocuklarda çölyak hastalığının belirtileri arasında kabızlık da yer almaktadır.
  • Kilo kaybı: Çocuklarda ve yetişkinlerde iştah normal düzeyde olmasına rağmen kilo kaybı gerçekleşebilir. Küçük çocuklar gerektiği gibi kilo alamayabilir. Buna büyüme geriliği adı verilir.
  • Kusma: Bazı kişilerde glüten içeren yiyecekler yedikten sonra kusma görülebilir. Çölyak hastalığının belirtileri arasında olan kusma çocuklarda daha sık görülmektedir.

Çölyak hastalığı tedavi edilmezse başka sorunlara yol açabilir. Çölyak hastalığına bağlı hafıza ve konsantrasyon sorunları oluşabilir. Çocuklarda asabiyet görülebilir. Yetişkinlerde ise depresyon ortaya çıkabilir.

Çölyak hastalığının belirtileri zaman zaman başka hastalıkların belirtileriyle karıştırılabilmektedir. Aşağıda sıraladığımız hastalıkların belirtileri de çölyak hastalığının belirtileri ile benzerlik gösterebilir:

Çölyak Hastalığı Süreci

Çölyak hastalığı ömür boyu süren bir hastalıktır.

Küçük bağırsak, “villi” adı verilen parmak şeklinde ince bir dokuyla kaplıdır. Bu doku yiyeceklerden aldığımız vitaminleri, şekeri ve diğer besin maddelerini emer. Çölyak hastaları glütenli yiyecekler yediklerinde bu villi dokusu dümdüz hale gelir ve bağırsak duvarı zarar görür. Bu durum bu alanın yiyeceklerden gelen vitaminleri vs. emme oranını düşürür.

Bazı durumlarda yiyeceklerden gelen besin maddelerinin emilememesi büyümeyi yavaşlatacak ya da kemikleri zayıflatacak kadar kötü duruma gelebilir. Vitamin ve mineral kaybı anemi, osteoporoz (kemik erimesi) veya çocuklarda büyüme geriliği gibi sorunlara yol açabilir.

Çölyak hastalarında bazen belirtilerin kötüleştiği dönemler yaşanabilir ya da çölyak hastalığı belirtileri bazen fark edilmeyecek derecede azalabilir. Yetişkinlerde çölyak hastalığı belirtileri herhangi bir yaşta ortaya çıkabilse de çoğunlukla 20’li, 30’lu ve 40’lı yaşlarda görülmektedir.

Bazı durumlarda çölyak hastası kişi glütenli yiyecekler yediği halde herhangi bir rahatsızlık hissetmeyebilir. Bu onun hastalığının iyileştiği anlamına gelmez. Aksine glütenin küçük bağırsakta neden olduğu hasar devam etmektedir.

Glütensiz yiyecekler yemeye başladıktan sonraki iki hafta içerisinde çölyak hastaları belirtilerin iyileştiğini fark etmektedir. 3 ay içerisinde ise çoğunlukla belirtiler tamamen ortadan kalkmaktadır. Ancak villi dokusunun eski haline dönmesi en az 6 ay sürmektedir.

Refrakter Sprue

Nadir durumlarda da olsa glütenli yiyeceklerden uzak durmak belirtileri azaltmayabilir. Bazı insanlar bir süre için iyi hissetmekte ancak glütenli yiyecekler yemedikleri halde belirtiler yeniden ortaya çıkmaktadır. Bu duruma refrakter sprue adı verilir.

Bu durumda bağışıklık sistemi tepkisini değiştiren kortizostreoitler veya diğer ilaçlar belirtileri kontrol altına almaya yardımcı olabilir.

Çocuklarda Çölyak Hastalığı

Bazı çocuklarda tahılla beslenmeye başladıktan sonraki 6 ay içerisinde çölyak hastalığı belirtileri ortaya çıkabilmektedir.

Çocuklarda çölyak hastalığı belirtileri glütensiz beslenerek kontrol altına alınmaktadır. Ancak çocuklarda çölyak hastalığı sürecinde şunlar da dikkatle izlenmelidir:

  • Büyüme geriliği: Çocuklarda çölyak hastalığı sürecinde çocuk glütenli yiyecekler yediğinde besinlerden gerektiği gibi faydalanamaz. Glüten devamlı olarak tüketilmeye devam ederse büyüme geriliği ortaya çıkabilir.
  • Yetersiz Beslenme: Glütenli yiyecekler yemek vücuttaki kimyasalların, minerallerin ve vitaminlerin dengesini bozabilir. Bu eksiklikler glütensiz yiyecekler yiyerek giderilebilir. Ancak vitaminler, demir ve kalsiyum takviyesi alınması gerekebilir.
  • Tümor: Çocuklarda çölyak hastalığı yetişkinliğe doğru kanser (lenfoma) riskini az da olsa arttırabilir. Araştırmalar glütensiz yiyecekler ile beslenen kişilerde lenfoma riskinin düştüğünü göstermektedir.

Çocuklarda çölyak hastalığı tedavi edilmezse hastalık kötüleşebilir. Besinleri takviye etmek için hastaneye yatış gerekebilir. Bu tedaviler genellikle kısa sürelidir.

Çölyak Hastalığı Kimlerde Görülür?

Çölyak hastalığı kalıtsal olabilir ve genlerle taşınabilir. Anne, baba, çocuklar veya kardeşlerden birinde çölyak hastalığı varsa kişi bu hastalığa daha yatkın hale gelmektedir.

Genlerinde kalıtsal olarak çölyak hastalığı yatkınlığı bulunan bir kişide, enfeksiyon gibi çevresel faktörlerle hastalık tetiklenebilir.

Klinik araştırmalara göre çölyak hastalığı aşağıdaki hastalıklara sahip kişilerde daha yaygın olarak görülmektedir:

  • Dermati hepretiformis (yetişkinlerde daha yaygındır)
  • Osteoporoz
  • Tip 1 diyabet (insüline bağımlı)
  • Otoimmun tiroid hastalığı
  • Down sendromu
  • Seçici antikor eksikliği
  • Sjögren sendromu
  • Demir eksikliği anemisi veya folik asit eksikliği anemisi.

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki çölyak hastalığı belirtileri çocuğunuzda görüldüğünde derhal doktora gidiniz:

  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • 1-2 haftadan uzun süren ishal
  • Çocuğun gerektiği şekilde büyümemesi
  • Bir haftadan uzun süren açıklanamayan yorgunluk ve duygu durum değişiklikleri.

Çölyak Hastalığı İçin Hangi Doktora Gidilmeli?

Yetişkinlerde veya çocuklarda çölyak hastalığı teşhisi için gidilebilecek tıp uzmanları şunlardır:

  • Gastroenteroloji
  • Aile hekimleri
  • Pediyatri uzmanları

Gastroentereloglar küçük bağırsaktan bir biyopsi yaparak çölyak hastalığını teşhis edebilir. Ayrıca bir diyetisyen yardımıyla glütensiz yiyeceklerden oluşan bir beslenme planı hazırlanacaktır.

kalp

Siz de Çölyak hastalığı konusundaki deneyimlerinizi aşağıdaki yorum alanından diğer okuyucularımızla paylaşabilirsiniz!

CEVAP VER

Please enter your comment!

Yorumunuzu göndermeden önce lütfen Yorum Politikamızı okuyun.

Please enter your name here