Kemik erimesi (osteoporoz) nedir? Kimlerde görülür? Nedenleri, Tedavisi

0
300
Kadınlarda ve erkeklerde Kemik erimesi osteoporoz nedir? Kimlerde görülür? Tedavisi, ilaçları.

Kemik erimesi kemiklerin zayıfladığı, daha kırılgan ve kırılmaya daha müsait hale geldiği bir sağlık sorunudur. Kemik erimesi yıllar içerisinde yavaş yavaş gelişir. Çoğunlukla küçük bir düşme vakası sonucunda tespit edilir. Bu yazımızda kemik erimesi hastalığı, kemik erimesi kimlerde görülür, kemik erimesinin nedenleri, kemik erimesi tedavisi, kemik erimesi ilaçları ve kemik erimesi hastalarının dikkat etmesi gerekenler hakkında detaylı bilgi bulabilirsiniz.

Kemik erimesi hastalarında en yaygın yaralanmalar:

  • Bilek kırılmaları,
  • Kalça kırıkları,
  • Omurga kemiği kırılmalarıdır.

kemik erimesinde kırılabilen kemikler

Kemik erimesi kol veya leğen kemiği gibi diğer kemiklerde de ortaya çıkabilir. Bazen bir öksürük veya hapşırma kaburga kemiğinin kırılmasına ya da omurga kemiklerinden birinin kısmi olarak çökmesine yol açabilir.

Bir kemik kırılması gerçekleşene kadar kemik erimesi çoğunlukla tek başına ağrıya yol açmaz. Ancak omurga kırıkları genellikle uzun dönemli kronik ağrıya yol açmaktadır.

Kemik Erimesinin Nedenleri

Kemik erimesi kemiklerin daha az yoğunluğa sahip olmasına ve daha kırılgan hale gelmesine yol açmaktadır. Bazı kişilerde kemik erimesi riski daha yüksektir.

kemik erimesi kemikler

Yetişkinliğin ilk yıllarında kemikler en yoğun ve güçlü halindedir ve kemiklerin yoğunluğu 20’li yaşların sonuna kadar artmaya devam eder. 35 yaşından itibaren kemik yoğunluğu azalmaya başlar.

Bu herkesin yaşadığı bir durumdur. Ancak bazı kişilerde kemik erimesi ortaya çıkar ve kemik yoğunluğu kaybı normalden daha hızlı gerçekleşir. Bunun anlamı bu kişilerde kemik erimesi riskinin daha yüksek olmasıdır.

Kemik erimesi kimlerde görülür?

Kemik erimesi hem kadınlarda hem erkeklerde görülebilen bir hastalıktır. İleri yaşlarda daha yaygın olmakla birlikte gençlerde de kemik erimesi görülebilir.

kadınlarda erkeklerde kemik erimesi

Kadınlarda Kemik Erimesi

Kadınlık hormonu östrojen sağlıklı kemikler için gereklidir. Menopoz sonrasında östrojen düzeyi düşer. Bu da kemik yoğunluğunda hızlı bir düşüşe yol açar.

kemik erimesi kamburluk
Kemik Erimesinde Kamburluk

Aşağıdaki faktörler kadınlarda kemik erimesi riskini yükseltmektedir:

  • Erken menopoz (menopozun 45 yaşından önce gerçekleşmesi)
  • Özellikle yumurtalıkların alınması durumunda 45 yaşından önce histerektomi yapılması (rahmin alınması)
  • Aşırı egzersiz yapma ya da çok fazla diyet yapmanın sonucu olarak en az 6 ay boyunca adet kanamasının gerçekleşmemesi.

kemik erimesi

Erkeklerde Kemik Erimesi

Erkeklerde kemik erimesi nedeni çoğunlukla bilinmemektedir. Ancak testosteron erkeklik hormununun kemik sağlığını koruduğu bilinmektedir.

Erkeklerde testosteron üretimi ileri yaşlara kadar devam eder. Ancak testosteron düzeyi düşük olan erkeklerde kemik erimesi riski daha yüksektir. Erkeklerde kemik erimesi vakalarının yaklaşık yarısında hastalığın nedeni tam olarak bilinemese de erkeklerde kemik erimesinin nedenleri şunlardır:

  • Oral kortikosteroitler gibi belirli ilaçların kullanımı,
  • Alkol bağımlılığı,
  • Hipogonadizm (testosteron düzeyinin düşmesine yol açan bir sağlık sorunu)

Kemik Erimesi Risk Faktörleri

Vücuttaki birçok hormon kemik döngüsü sürecini etkileyebilir. Hormon bezleri ile ilgili bir sağlık sorununuz varsa kemik erimesi riski de yükselmektedir.

kemik erimesi kimlerde olur risk faktörleri
Kemik Erimesi Risk Faktörleri

Kemik erimesi hastalığına yol açan hormon bağlantılı sağlık sorunları şunlardır:

  • Hipertiroit (tiroit bezinin fazla çalışması)
  • Böbrek üstü bezi bozuklukları (Cushing sendromu gibi),
  • Cinsiyet hormonlarının miktarının düşmesi (östrojen ve testosteron)
  • Hipofiz bezi bozuklukları
  • Hiperparatiroit (paratiroit bezinin aşırı çalışması)

Kemik Erimesi Hastalığına Yol Açan Diğer Faktörler

Kemik erimesi riskini arttıran diğer faktörler şunlardır:

  • Ailede kemik erimesi bulunması,
  • Anne veya babada kalça kırığı bulunması,
  • Beden kitle indeksinin 19 ve üzerinde olması,
  • Oral kortikosteroitlerin (artirit ve astım hastalıklarında kullanılan) uzun süre kullanılması,
  • Anoreksi veya bulimia gibi yeme bozuklukları,
  • Fazla sigara ve alkol tüketimi,
  • Romatoit artirit hastalığı,
  • Çölyak hastalığı ya da Crohn hastalığında olduğu gibi emilim problemleri,
  • Meme kanseri ve prostat kanserinde kullanılan ve hormon düzeylerini etkileyen bazı ilaçlar,
  • Uzun dönemli yataklı tedavi gibi uzun süreli hareketsizlik.

Kemik erimesi nasıl teşhis edilir?

Doktorunuz kemik erimesi hastalığından şüphelendiğinde FRAX veya Q-Fracture adlı bir online program yoluyla değerlendirme yapacaktır.

Bu araçlar 40-90 yaş arası kişilerde kırık riskini tespit etmeye yardımcı olur. Kullanılan algoritmalar 10 yıllık kalça kırığı olasılığı ile omurga, omuz ve ön kolda 10 yıllık kırık riskini gösterir.

DEXA Taraması

Doktorunuz kemik mineral yoğunluğunu ölçmek için sizi DEXA (kemik yoğunluğu testi) taramasına sevk edebilir. DEXA vücudun hangi bölümünün ölçüldüğüne bağlı olarak ortalama 5 dakika süren bir işlemdir.

Kemik yoğunluğu testi sonucunuz sizinle aynı yaşta ve cinsiyetteki sağlıklı bir bireyde olması gereken kemik yoğunluğu ile karşılaştırılır. Aradaki fark standart sapma olarak hesaplanır ve buna T skoru adı verilir.

Standart sapma ortalama veya beklenen değere dayalı olarak bir değişkenlik ölçümüdür. T skoru

  • -1 SD’nin üzerinde ise normal,
  • -1 ve -2.5 SD aasında ise zayıf kemik kütlesine kıyasla kemik mineral yoğunluğunun azalması anlamına gelir.
  • -2.5 SD’nin altı ise kemik erimesi olarak kabul edilmektedir.

Kemik Erimesi Tedavisi

Kemik erimesi tedavisi kırıkların tedavi edilmesi, önlenmesi ve kemikleri güçlendirici ilaçların kullanılmasını içermektedir. İleri yaşlardaki bireyler ve onların aileleri için şu hususların göz önünde bulundurulması önem taşımaktadır:

  • Yaş ilerledikçe düşme riski artar. Ancak düşme kaçınılmaz bir durum değildir. Düşmeleri engellemek için alabileceğiniz belirli önlemler bulunmaktadır. Egzersiz ve beslenme yoluyla aktif ve sağlıklı olmak bağımsız bir şekilde hayatınızı sürdürmenize ve düşme riskini azaltmanıza yardımcı olacaktır.
  • Ayakta dengeli bir şekilde duramıyor ve düşme riski yaşıyorsanız görme bozuklukları, belirli ilaçlar, kas gücü ve denesinin zayıflığı gibi düşme riskini arttıran diğer faktörler hakkında doktorunuzla görüşünüz.

Kemik erimesi teşhisi kemik mineral yoğunluğu taraması sonuçlarına dayansa da uygulanacak tedavinin seçilmesi sürecinde başka faktörler de göz önünde bulundurulmaktadır:

  • Yaş,
  • Cinsiyet,
  • Kırık riski,
  • Geçmişteki yaralanmalar.

Kemik Erimesi İlaçları

Kemik erimesi tedavisi sürecinde çok çeşitli ilaçlar kullanılmaktadır. Doktorunuz mevcut kemik erimesi tedavi seçenekleri hakkında size bilgi verecek ve doğru ilacı sizin için seçecektir.

Kullanılacak ilaca karar verilmesinde belirli faktörler göz önünde bulundurulmaktadır:

  • Yaş,
  • Kemik mineral yoğunluğu (T skoru ile ölçülür)
  • Kırık risk faktörleri

Bisfosfonatlar

Bisfosfonatlar vücutta kemik kırılması hızını yavaşlatır. Böylece kemik yoğunluğu korunur ve kırık riski azaltılır.

Bisfosfonat türleri şunlardır:

  • Alendronat
  • İbandronat
  • Rizedronat
  • Zoledronik asit

Bunlar tablet olarak ya da enjeksiyon yoluyla hastaya verilebilir.

Bisfosfonatlar her zaman aç karnına ve tam 1 bardak su ile alınmalıdır. İlaç alındıktan sonraki yarım saat boyunca dik bir şekilde oturulmalı ya da ayakta durulmalıdır. Ayrıca ilaç alındıktan sonraki 2 saat süresince yeme içme faaliyetleri durdurulmalıdır.

Bisfosfonatların etkisini göstermesi yaklaşık 6 ila 12 ay almaktadır. Bu ilaçların alınma süresi 5 yıl ve daha fazla olabilir. Ayrıca bu süreçte bisfosfonatlara ek olarak kalsiyum ve D vitamini takviyesi de kullanılması gerekebilir.

Bisfosfonatların yan etkileri şunlardır:

  • Özofagusta iritasyon (yiyecekleri ağızdan mideye ulaştıran tüp)
  • Yutma problemleri (disfaji)
  • Mide ağrısı

Bisfosfonatların yan etkileri her hastada görülmemektedir.

Çenede osteonekroz (kemik nekrozu) bisfosfonatların yan etkileri arasında nadir görülen bir durumdur. Bisfosfonat yan etkisi olarak kemik nekrozu çoğunlukla bisfosfonatların kemik erimesi değil kanser tedavisinde, yüksek dozda ve damar yoluyla verilmesi durumunda ortaya çıkmaktadır.

Seçici Östrojen Reseptör Modülatörleri (SERM)

Seçici östrojen reseptör modülatörleri östrojen hormonu ile aynı etkiye sahiptir. Bunlar kemik yoğunluğunu korumaya ve özelliklede omurgada kırılma riskini azaltmaya yardımcı olur.

Raloksifen kemik erimesi tedavisi sürecinde kullanılan tek SERM türüdür. Bu ilaç günlük bir tablet olarak alınmaktadır.

Raloksifen yan etkileri şunlardır:

  • Ateş basması,
  • Bacaklarda kramp,
  • Kan pıhtılaşması riskinin artması.

Paratiroit Hormonu

Paratiroit hormonu vücutta doğal olarak üretilir. Kemikteki kalsiyum miktarını düzenler.

Paratiroit hormonu tedavisi yeni kemik üreten hücreleri uyarmak için kullanılır. Bu tedavi enjeksiyon yoluyla uygulanmaktadır.

Diğer ilaçlar yalnızca kemiklerin incelme hızını düşürürken, paratiroit hormonu kemik yoğunluğunu arttırır. Ancak paratioit hormonu yalnızca kemik yoğunluğu çok düşük olan ve diğer tedavilerin sonuç vermediği az sayıda kişide uygulanabilmektedir.

Paratiroit tedavisinin yan etkisi mide bulantısı ve kusmadır. Paratiroit hormon tedavisi yalnızca reçeteli olarak doktor tarafından uygulanabilir.

Kalsiyum ve D Vitamini Takviyesi

Kalsiyum kemiklerdeki temel minerallerden biridir ve vücutta yeterli miktarda kalsiyum bulunması için sağlıklı beslenme önem taşımaktadır. Sağlıklı yetişkinler için günlük alınması gereken kalsiyum miktarı 700 miligramdır.

Ancak kemik erimesi hastalarında daha fazla kalsiyum alımı gerekir ve bu yüzden kalsiyum takviyesi kullanılır. Kemik erimesi hastası iseniz kalsiyum takviyesi kullanma hususunu doktorunuza danışınız.

Vücudun yeterli kalsiyum alabilmesi için D vitaminine ihtiyacı vardır. Tüm yetişkinler Ekim-Mart ayları arasında her gün 10 mg. D vitamini tüketmelidir.

D vitamini az sayıda yiyecekte bulunduğundan tek başına beslenme yoluyla D vitamininin alınması yeterli olmayabilir. Bu nedenle yetişkinlerin 10 mcg D vitamini takviyesi kullanması tavsiye edilmektedir.

Hormon Replasman Tedavisi

Hormon replasman tedavisi menopoz döneminde kadınların hormonlarının kontrol edilmesi amacıyla uygulanabilen bir tedavidir.

Hormon replasman tedavisi kemik yoğunluğunu korumak ve tedavi süresince kırık riskini azaltmak için etkilidir. Ancak hormon replasman tedavisi kemik erimesi tedavisi sürecinde spesifik olarak önerilmez ve genellikle bu amaçla kullanılmaz.

Bunun nedeni hormon replasman tedavisinin meme kanseri, endometriyal kanser, yumurtalık kanseri, felç ve venöz tromboembolizm gibi hastalıkların riskini hafif de olsa arttırmasıdır.

Testosteron Tedavisi

Erkeklerde testosteron tedavisi kemik erimesinin erkeklik hormonunu yeterince üretilmesini engellediği durumlarda uygulanmaktadır.

Kemik Erimesi İle Yaşamak

Kemik erimesi hastası olmak muhakkak kemik kırılması yaşayacağınız anlamına gelmemektedir. Düşme veya kırık riskini azaltmak için alabileceğiniz bazı önlemler bulunmaktadır.

Kemik Erimesi Hastalığında Düşmelerin Önlenmesi

Evinizde yapacağınız küçük değişiklikler düşme sonucu kemik kırılması ya da çatlaması riskini azaltacaktır. Kablolar gibi takılıp düşmeye neden olabilecek faktörleri evinizden temizleyiniz. Halıları ve kilimleri yere sabitleyiniz. Banyonun zeminine kaymaz paspaslar koyarak kayma ve düşmeleri engelleyebilirsiniz.

Düzenli göz ve işitme muayeneleri yaptırınız. İleri yaşlardaki bazı kişilerde düşme sonucu yaralanmayı engellemek için kalçada özel koruyucular kullanılması gerekebilir. Doktorunuz yaşam tarzınızda yapmanız gereken değişiklikler hakkında size bilgi verecektir.

Sağlıklı Beslenme ve Egzersiz

lifli besinlerDüzenli egzersiz ve sağlıklı beslenme yalnızca kemik erimesi hastaları için değil her birey için önemlidir. Düzenli egzersiz ve sağlıklı beslenme kalp hastalığı ve çeşitli kanser türleri dahil birçok hastalığın engellenmesine yardımcı olabilir.

Beslenmenizde vücudun ihtiyaç duyduğu tüm besinlerin yeterli kadar alındığından emin olunuz. Düzenli egzersiz yapmak kemik gücünü arttırır, stresi ve yorgunluğu azaltır.

Kemik Kırılmasından Sonra İyileşme Süreci

Kırılan kemiklerin tam olarak iyileşmesi yaklaşık 6-8 hafta sürmektedir. Kemik erimesi kırığın iyileşme sürecini etkilemez. İyileşme süreci hangi kemiğin kırıldığına bağlı olarak farklılık gösterebilir. Bazı kırıklar kolaylıkla iyileşirken, bazı kemiklerin iyileşmesi daha uzun sürebilir.

Komplike el bileği ya da kalça kırığı durumunda kemiğin doğru bir şekilde oturması için ameliyat gerekebilir. Kalça kırığı sonrasında genellikle kalça protezi ameliyatı gerekmektedir. Bazı kişilerde kalça kırığının bir sonucu olarak hareket kaybı gerçekleşebilir.

kalça kırığı

Kemik erimesi omurgadaki çatlaklar nedeniyle boyun kısalmasına da yol açabilir. Bu durumda omurga vücut ağırlığını destekleme becerisini kaybeder ve kambur bir duruşa yol açar. Bu uzun vadeli kronik ağrıya yol açabilir.

İyileşme süresince tam iyileşme şansının arttırılması için bir fizik tedavi uzmanından yardım almanız gerekebilir.

Kemik Erimesi Ağrısı

Kemik erimesi hastalarının çoğunda farklı ağrılar ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla kemik erimesi hastalığında ağrı yönetimi kişiden kişiye değişebilir. Kemik erimesinde ağrıyı azaltmak için yapılabilecekler şunlardır:

  • İlaç kullanımı,
  • Sıcak terapi (sıcak duş veya sıcak su torbası gibi)
  • Soğuk terapi (buz torbası gibi)
  • Transkütanöz elektriksel sinir stimülasyonu
  • Basit rahatlama teknikleri, masaj veya hipnoz

Ağrıyı hafifletmek için bu yöntemlerden birini veya birkaçını birlikte kullanabilirsiniz. Örneğin ilaç tedavisi ile birlikte sıcak su torbası ya da rahatlama teknikleri kullanabilirsiniz.

Kemik Erimesinin Önlenmesi

Boyunuz ve iskelet gücünüz çoğunlukla genlerinizle alakalı olsa da beslenme ve egzersiz gibi yaşam tarzı faktörleri de kemik sağlığını önemli ölçüde etkilemektedir.

Ağırlık kazandırıcı egzersizler ve direnç egzersizleri kemik yoğunluğunun arttırılmasında ve kemik erimesinin önlenmesinde özellikle önem taşımaktadır.

19-64 yaş arası yetişkinler haftada iki veya daha fazla gün aerobik egzersizi ve kas güçlendirme egzersizleri yapmalı ve bacaklar, kalçalar, sırt, karın, göğüs, kol ve omuzlar dahil çeşitli kas gruplarını güçlendirici idmanlar yapmalıdır.

Kemik erimesi teşhisi konulduysa doğru egzersizi seçmek için herhangi bir egzersize başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışınız. Egzersiz programı yapmadan önce ayrıntılı bilgi için buraya tıklayınız.

Ağırlık Kazandırıcı Egzersizler

Ağırlık kazandırıcı egzersizler ayaklar ve bacaklar yoluyla ağırlığın desteklendiği egzersizlerdir. Yüksek etkili ağırlık kazandırıcı egzersizler (koşma, atlama, dans, aerobik, zıplama vb.) kasları, bağları ve eklemleri güçlendiren egzersizler arasındadır.

Egzersiz yaparken doğru ayakkabıların giyilmesi ayak bileklerinin ve ayakların yeterli şekilde desteklenmesi için önem taşımaktadır.

60 yaşın üzerindeki kişiler de düzenli olarak ağırlık kazandırıcı egzersizler yapmalıdır. Bu egzersizler tempolu yürüyüş, formda kalma egzersizleri veya tenis sporudur. Yüzme ve bisiklet sürme ağırlık kazandırıcı egzersizler arasında değildir.

Direnç Egzersizleri

ağırlık kaldırma egzersizleriDirenç egzersizleri arasında şınav, ağırlık kaldırma ve spor salonunda kullandığınız ağırlıklar yer almaktadır.

Bir spor salonuna yeni katıldığınızda başlangıçta bir tanıtım programı uygulanmaktadır. Bu programda hangi ekipmanı nasıl kullanmanız gerektiği detaylı olarak anlatılacaktır. Spor salonunda hangi aleti nasıl kullanacağınızı bilmiyorsanız kullanmadan önce mutlaka antrenörünüzden yardım isteyiniz.

Sağlıklı Beslenme ve D Vitamini Takviyesi

Sağlıklı beslenme herkes için önem taşır. Sağlıklı beslenme alışkanlığı kalp hastalığı, diyabet, çeşitli kanser türleri ve kemik erimesi riskini azaltmaktadır.

Kalsiyum kemik sağlığı için son derece önemlidir. Yetişkinlerin günde 700 mg. Kalsiyum alması tavsiye edilmektedir. Kalsiyum içeren yiyecekler şunlardır:

  • Koyu yeşil yapraklı sebzeler,
  • Kurutulmuş meyveler,
  • Tofu,
  • Yoğurt ve diğer süt ürünleri

D vitamini de kemik sağlığı için önemlidir. Tüm yetişkinlerin günde 10 mcg D vitamini tüketmesi gerekmektedir. D vitamini içeren yiyecekler şunlardır:

  • Yağlı balıklar (somon, sardalya, ringa, palamut..)
  • Kırmızı et,
  • Ciğer,
  • Yumurtanın sarısı,
  • Beslenme takviyeleri

Tek başına yiyeceklerden yeterli miktarda D vitamini alınması mümkün olmayabilir. Bu nedenle yetişkinlerin her gün 10 mcg miktarında D itamini takviyesi alması önerilmektedir.

Diğer Önlemler

Kemik erimesini önlemek için alabileceğiniz diğer önlemler şunlardır:

  • Sigarayı bırakmak: sigaranın kemik erimesi riskini arttırdığı bilinmektedir.
  • Alkol alımının sınırlanması: Aşırı alkol tüketiminin kemik erimesine yol açtığı bilindiğinden alkol tüketiminin sıfıra indirilmesi ya da çok aza indirilmesi tavsiye edilmektedir.

kalp

Siz de kemik erimesi konusundaki deneyimlerinizi aşağıdaki yorum alanından diğer okuyucularımızla paylaşabilirsiniz!

CEVAP VER

Please enter your comment!

Yorumunuzu göndermeden önce lütfen Yorum Politikamızı okuyun.

Please enter your name here