Stres kolesterolü yükseltir mi?

0
804
Stres kolesterolü yükseltir mi?

Stresin kolesterole etkileri tam olarak bilinmemektedir. Bunun nedeni stresin ölçülmesi zor soyut bir kavram olmasıdır. Ancak yine de stresin kolesterol üzerindeki etkileri üzerinde birçok araştırma yapılmıştır. Bu araştırmalarda stresin yaşam tarzı faktörleri üzerindeki etkileri üzerinden stresin kolesterol üzerindeki dolaylı etkileri incelenmiştir. Bu yazımızda stres ve kolesterolün ne olduğunu inceleyecek ve stres ve kolesterol arasındaki ilişkiyi inceleyeceğiz.

Stres nedir?

Stres geniş ve genellikle müphem bir kavramdır. Herkesin stres faktörlerine yönelik tepkisi farklıdır. Bir kişi için çok stresli olabilecek bir olay, bir başka kişi için heyecan verici bir deneyim olabilir.

Stres aşağıdaki özelliklere sahip bir durumdur:

  • Baskı altında olmak,
  • Zor değişikliklere tepki vermek
  • Kontrolü kaybetmek
  • Kaygılı, gergin veya depresif hissetmek
  • Tehdit altında veya savunmasız hissetmek
  • Travma veya şiddete tepki vermek
  • Sinir ve saldırganlık

Vücudun strese tepkisi bir tür “savaş ya da kaç” tepkisidir. Bu otomatik bir tepkidir.

Vücut tehdit altında hissettiğinde kaslar, kalp ve diğer vücut fonksiyonları yüksek enerji tepkisine hazırlanmaya başlar. Bu tepki tehditten kaçmak veya tehditle mücadele etmek şeklinde olabilir.

Stres nasıl kontrol edilir?

Stres yönetimi çoğunlukla kişiden kişiye değişen bir süreçtir. Stresi kontrol altında almak bireyde stres yaratan faktörlere ve bireyin bu faktörlere verdiği tepkiye göre değişir. Ayrıca stres yönetimi geçmişteki stres deneyimlerinden de etkilenir.

Farklı stres türleri ile nasıl başa çıkılacağı da kişiden kişiye değişir. Stres yönetimi teknikleri hakkında detaylı bilgi için Stres Yönetimi yazımızı okuyabilirsiniz.

Kolesterol nedir?

Kolesterol yağ benzeri yapışkan bir maddedir. Vücudumuz kolesterolü kendisi ürettiği gibi gıdalardan da alır. Kolesterol vücuttaki her hücre için önemlidir ve birtakım fonksiyonlara sahiptir. Bu fonksiyonlardan biri de hücre duvarı yapısının oluşturulmasıdır.

Kolesterol kanda serbest bir şekilde dolaşmaz. Çünkü kolesterol su geçirmezdir. Kolesterol kanda lipoprotein isimli maddeler yardımıyla taşınır. Bu nedenle kolesterol düzeyini ölçmek için lipoprotein düzeyinin ölçülmesi gerekir.

Kolesterol taşıyan iki tür lipoprotein bulunmaktadır. Düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) “kötü kolesterol” olarak bilinir. Yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) ise “iyi kolesterol” olarak bilinmektedir.

Kolesterol kaç olmalı?

Amerikan Hastalıkları Kontrol ve Önleme Merkezi tarafından yapılan açıklamaya göre sağlıklı yetişkinlerde her 5 yılda bir kolesterol düzeyleri ölçülmelidir.

Genel olarak kolesterol düzeyleri düşük tutulmalı, bunun içerisinde de kötü kolesterol oranı düşük olmalıdır. Sağlıklı kolesterol düzeyleri şöyle olmalıdır (desilitre başına miligram birimi):

  • Toplam kolesterol 200’ün altında,
  • LDL kolesterol 100’ün altında
  • HDL kolesterol 60’ın üzerinde olmalıdır.

Yüksek kolesterol belirtileri nelerdir?

Yüksek kolesterol vücutta tek başına gözle görülür belirtiler ortaya çıkarmayabilir. Genellikle kan tahlillerinde teşhis edilmekte ve bir risk faktörü olarak kaydedilmektedir.

Kolesterol nasıl kontrol altına alınır?

Yüksek kolesterol beslenme ve egzersiz yoluyla düşürülebilir. Ayrıca yükselmesi de u şekilde önlenecektir.

Kalp dostu bir beslenme tarzı şunları içerir:

  • Bol bol meyve, sebze ve tam tahıl tüketmek,
  • Sağlıksız yağları tüketmemek
  • Tavuk ve balık ürünleri
  • Kuruyemişler

Sağlıklı beslenmek için doymuş yağlar, trans yağlar, hazır ürünler, şeker ve tatlandırıcılı yiyecek ve içeceklerden uzak durulmalıdır.

Sağlıklı beslenme yüksek tansiyonu düşürmek için de etkili olacaktır. Sağlıklı beslenme kilo verme dahil bir çok farklılık yaratır. Obezitenin önlenmesi de kolesterolü kontrol altına almaya yardımcı olur.

Kolesterolü düşürmek için fiziksel egzersiz de önemlidir. Bunun için sağlıklı yetişkin bireylerde:

  • Haftada 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz veya 75 dakika yüksek yoğunluklu egzersiz yapılması
  • Kolesterolü düşürmek için günlük 30-40 dakika yürüyüş yapılması önerilmektedir.

Detaylı bilgi için egzersiz programı nasıl hazırlanır başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

Stres ve Kolesterol

Yapılan çalışmalarda duygusal stresin kandaki kolesterolü yükselttiği tespit edilmiştir.

2013 yılında yapılan bir çalışmaya göre uzun vadeli yüksek kolesterol ile iş stresi arasında bir ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. İşyerinde yaşanan stresin kolesterolü yükselttiği sonucuna varılmıştır.

Araştırmacılar kronik stresin kortizol hormonunu uzun vadede yükselttiğini belirtmektedir. Bu mide çevresinde ve vücudun diğer bölgelerinde daha fazla yağ birikmesine ve hatta iştahın artmasına yol açmaktadır.

2850 kişiyle yapılan bir araştırmada da şiddetli anksiyete bozukluğu ve depresyon hastalarında lipid düzeylerinin ve obezite oranının arttığı belirtilmiştir.

Vücut strese nasıl tepki verir?

Vücudun strese verdiği ilk tepkiler kalp atışının hızlanması, nefes alıp vermenin hızlanması ve tansiyonun yükselmesi şeklindedir. Zorlu veya tehlikeli bir durumda kaldıklarında kişilerde:

  • Vücutta epinefrin ve norepinefrin hormonları salgılanır
  • Bu durum kalbin daha hızlı çalışmasına neden olur.
  • Kaslara ve kana enerji olarak kullanılmak üzere glukoz salgılanır.
  • Enerji olarak kullanılmak üzere yağ asitleri salgılanır.
  • Enerji olarak kullanılmayan serbest yağ asitlerinin lipidleri oluşturması nedeniyle kolesterol yükselir

Bu nedenle stresli durumlarda kısa vadeli olarak kolesterol düzeyinde bir yükselme olduğu bilinmektedir.

Kolesterol üzerindeki kısa vadeli etkilerden biri de hemokonsantrasyon ile açıklanmaktadır. Hemokonsantrasyon stres altında iken kanın sıvı kaybına uğramasıdır. Bu kanın yoğunlaşmasına, böylece kolesterol düzeyinin artmasına neden olmaktadır.

Bir diğer etki de kortizol hormonunun yükselmesi ile ilgilidir. Kortizol hormonu sinir sistemi tarafından stres yaratan bir duruma karşı salgılanır. Buna eş zamanlı olarak lipid düzeylerinin de yükseldiği bilinmektedir.

Stresin kalbe etkileri nelerdir?

Stresin vücuda başka etkiler de yaptığı bilinmektedir. Bu etkilerden bazıları tehlikeliolabilir. Mental stres kaynaklı kalp iskemisi koroner kalp hastalığı olan kişilerde karşılaşılan bir durumdur. Koroner kalp hastalığı olan bir kişi mental stres altında iken bölgeye yeterli kan ulaşmaması sebebiyle kalp krizi geçirme riski taşıyabilir.

Yapılan bir araştırmada stabil koroner kalp hastalığı olan 310 kişide kalp iskemisi ölçümleri alınmıştır. Mental stres altına alınan deneklerin yaklaşık yarısında stres yaratan duruma karşılık kalp iskemisi ortaya çıkmıştır.

 

CEVAP VER

Please enter your comment!

Yorumunuzu göndermeden önce lütfen Yorum Politikamızı okuyun.

Please enter your name here