Yiyeceklerde ve Kahvaltılık Gevreklerde Trisodyum Fosfat (E339) nedir?

0
339
Trisodyum fosfat nedir? zararlı mı?

Trisodyum fosfat özellikle kahvaltılık gevreklerde olmak üzere birçok yiyecekte bulunan bir katkı maddesidir. Trisodyum fosfat yiyeceklerde rengi iyileştirmek için kullanılır ve üretim sürecine yardımcı olur. Ayrıca trisodyum fosfat erimeyi kolaylaştırmak ve şekli muhafaza etmek için bazı peynirlere de eklenmektedir. Bazı ekmek ve pizza türlerinde kabartıcı olarak trisodyum fosfat kullanılmaktadır. İşlenmiş etin nemini muhafaza etmesi için de birçok işlenmiş et ürününe trisodyum fosfat eklendiğini görebilirsiniz. Peki trisodyum fosfat nedir? E339 olarak da bilinen trisodyum fosfat zararlı mıdır?

Amerikan Gıda ve İlaç Kurumu gıda endüstrisinde trisodyum fosfat kullanımına onay verse de birçok kişi trisodyum fosfat maddesinin zararlı olup olmadığını merak etmektedir. Örneğin Amerikan Çevre Koruma Kurumu trisodyum fosfat maddesinin cilt ve gözlere zararlı olduğunu belirtmiştir. Trisodyum fosfat temizlik malzemelerine, lehim pastası ürünlerine ve boya inceltici olarak boyalara da eklenmektedir.

Trisodyum Fosfat (E339) nedir?

Trisodyum fosfat inorganik bir bileşendir ve bir tür fosforik asittir. Fosfat bileşenleri gıda endüstrisinde asitliği düzenleyici olarak sıklıkla kullanılmaktadır.

Amerikan Ulusal Biyoteknoloji Merkezi’nden edinilen bilgiler trisodyum fosfat maddesinin sodyum fosfat tribazik olarak da bilindiğini göstermektedir. Trisodyum fosfat imalat ve gıda endüstrilerinde çok çeşitli kullanım alanlarına sahiptir. Boya inceltici, temizleyici madde ve gıda katkı maddesi olarak kullanılabilmektedir.

Gıdada kullanılabilir trisodyum fosfat nedir?

Gıdada kullanılabilir trisodyum fosfat, bu maddenin gıda üretiminde kullanılmaya uygun hale gelmesi için yeterli standartlara yükseltilmesi anlamına gelmektedir.

FDA “gıdada kullanılabilir” ifadesinin ilgili maddenin insan tüketimine uygun olduğu ve gıda ürünleriyle teması halinde herhangi bir risk oluşturmadığı anlamına geldiğini belirtmektedir. Trisodyum fosfat maddesinin uygun imalat uygulamaları ile birlikte kullanılması halinde güvenilir olarak kabul edildiği belirtilmektedir.

Trisodyum Fosfat (E339) Kullanım Alanları

Şimdi gelin gıda endüstrisi ve diğer endüstrilerin imalat süreçlerinde trisodyum fosfat maddesini nasıl kullandıklarına detaylı olarak bakalım:

Gıda Katkı Maddesi Olarak Trisodyum Fosfat

Çoğu kişi yiyeceklerin içindekiler listesinde gördükleri trisodyum fosfat maddesinin zararlı olup olmadığını merak etmektedir. Uzmanlar gıda endüstrisinde trisodyum fosfat maddesinin aşağıdaki amaçlarla kullanıldığını belirtmektedir:

  • Gıdaya kıvam vermek,
  • İşlenmiş ürünleri stabilize etmek,
  • İşlenmiş gıdalarda asitliği düzenlemek,
  • Gıdanın dokusunu iyileştirmek.
Görsel @gidadedektifi Instagram hesabından elde edilmiştir. İçindekiler bölümünde ürünün Trisodyum Fosfat içerdiği görülmektedir.

Yazımızın devamında bazı kahvaltılık gevreklerde ve bazı yiyecek türlerinde trisodyum fosfat maddesinin neden yaygın olarak kullanıldığından tekrar söz edeceğiz.

Avrupa birliği gıda ürünlerinde trisodyum fosfat maddesini E339 olarak listelemektedir.

Güçlü Yüzey Temizleyici

Trisodyum fosfat yüzey temizliğinde kullanılmasına olanak tanıyan özelliklere sahiptir. Environmental Science & Technology dergisinde yayınlanan bir araştırmada trisodyum fosfat içeren temizlik ürünlerinin kurşun bulaşmış tozu etkin bir şekilde temizlediği belirtilmiştir. Trisodyum fosfat içeren temizlik ürünleri tahta, vinil zemin ve hatta duvar kağıdı gibi yüzeylerden kir ve artıkları temizlemede etkinlik göstermektedir.

Ancak Saudi Pharmaceutical Journal dergisinde yayınlanan bir raporda deterjan ve diğer temizlik ürünlerinde fosfat kullanımının azaldığı belirtilmiştir. Fosfat tabanlı temizleyiciler oldukça etkin olmalarına rağmen dünya çapında çeşitli çevre sorunlarına yol açmaktadır.

Yiyecek Kaynaklı Virüsleri Öldürmek

Trisodyum fosfat potansiyel olarak kirlenmiş et ve sebzelerden yiyeceklerde üreyen virüsleri temizlemekte kullanılır.

Foodborne Pathogens and Disease dergisinde trisodyum fosfat maddesinin meyve ve sebzeleri sterilize etmek için kullanıldığı belirtilmiştir. Trisodyum fosfat işlemi mide rahatsızlıklarına neden olan norovirüsleri ve diğer virüsleri yok etmektedir.

Bununla birlikte, Food Science and Biotechnology dergisinde trisodyum fosfat çözeltilerinin tavuk göğsünün raf ömrünü uzatmak için kullanıldığı belirtilmiştir. Tavuk göğsü etinin trisodyum fosfat maddesine batırılması ile birlikte bakteriyel patojenler ölmektedir. Bu şekilde tavuk göğsü paketlerinin raf ömrünün 12 gün uzadığı belirtilmiştir.

Performans İyileştirici

Bazı sporcular performanslarını iyileştirmek ve anaerobik eşiği yükseltmek için sodyum fosfat takviyesi kullanmaktadır.

Örneğin Journal of Science and Medicine in Sport dergisinde yayınlanan bir araştırmada trisodyum fosfat maddesinin oksijen alımını arttırmaya yardımcı olduğu belirtilmiştir. Araştırmada trisodyum fosfat takviyesi verilen antrenmanlı bisikletçilerin gücünde artış olduğu ve performanslarının yükseldiği belirtilmiştir.

Kahvaltılık Gevreklerde Trisodyum Fosfat

Elbette FDA kurumunun trisodyum fosfat kullanımına onay vermesi, herkesin bu maddeyi içeren kahvaltılık gevrekleri tüketmek istediği anlamına gelmiyor. Süpermarketlerde satılan kahvaltılık gevrekler incelendiğinde içinde E339, yani trisodyum fosfat dışında bol miktarda şeker ve mısır şurubu bulunduğu da görülecektir. Bu ürünler obezite problemine yol açabilir ve kan şekerini hızla yükseltir.

Trisodyum fosfat nedir? zararlı mı?
Görselde yaygın olarak kullanılan bir markanın kahvaltılık gevreğinde trisodyum fosfat kullanıldığı görülmektedir.

Kahvaltılık gevrekler çoğunlukla “düşük yağlı” veya “tam tahıllı” olarak pazarlanmaktadır. Bu ifadeler insanlara “sağlıklı bir tercih” yaptıklarını düşündürmektedir. Aslına bakılırsa bu ürünlerdeki tam tahıl miktarı da oldukça düşüktür. Yazımızın sonunda trisodyum fosfat içeren kahvaltılık gevreklerin neden sağlığa zararlı olduğuna değineceğiz.

Kahvaltılık gevrekler boya inceltici tiner içerir mi?

Hayır. Kahvaltılık gevreklerin içeriğinde trisodyum fosfat bulunmasına rağmen bu ürünler boya inceltici tiner içermez.

Bazı kişilerin kahvaltılık gevreklerde tiner bulunduğunu iddia etmesinin nedeni trisodyum fosfat maddesinin tiner üretiminde kullanılmasıdır. Boya inceltici tiner ürünleri gıda ürünlerinde asla kullanılamayacak olan çeşitli zehirli kimyasallar içermektedir. Bu maddeler gıda ürünlerine kesinlikle eklenmemektedir.

Trisodyum fosfat kahvaltılık gevrek üretiminde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Birçok ülkede gıda imalatında trisodyum fosfat (E339) kullanımı yasaldır.

Peki ülkelerin yasal düzenlemelerinin trisodyum fosfat kullanımına izin vermesi bu maddenin gerçekten de sağlıklı olduğu anlamına mı geliyor? Hayır. Bir maddenin sadece “Toksik değildir” veya “zehirli değildir” ifadesi taşıyor olması bu maddenin sağlığınızı hiç etkilemediği anlamına gelmez.

Örneğin, Seminars in Nephrology dergisinde gıdalarda bulunan fosfat katkılarının böbrekler üzerinde olumsuz etkiye sahip olduğu belirtilmiştir. Buna bağlı olarak böbrek hastalarının fosfat içeren gıda ürünlerinden “sağlıklı” oldukları kabul edilse bile uzak durmaları önerilmektedir. Araştırmacılar kahvaltılık gevreklerin yüksek oranlarda fosfor bileşeni içerdiğini göstermektedir.

Gıdalarda Trisodyum Fosfat

Üretim ilkelerine uyulduğu takdirde gıdalardaki trisodyum fosfat maddesi sağlığınız için zararlı olmayabilir. Ancak birçok araştırmacı trisodyum fosfat maddesinin insan sağlığı üzerindeki etkilerinden kaygı duymaktadır.

Gıdada kullanılabilir trisodyum fosfat büyük oranda işlenmiş ve özellikle abur cubur olarak tabir edilen yiyeceklerde bulunmaktadır. Araştırmacılar trisodyum fosfat (E339) içeren yiyeceklerin çoğunlukla sağlık için gerekli olmayan yiyecekler olduğunu belirtmektedir. Ayrıca yiyeceklerdeki trisodyum fosfat maddesi çok az miktarlarda kullanıldığında bile sağlık üzerinde olumsuz etkilere sahiptir.

Örneğin Deutsches Arzteblatt International dergisinde yayınlanan bir raporda gıdalardaki trisodyum fosfat maddesinin genel halk sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olduğu belirtilmiştir. Organik kaynaklardan elde edilen fosfatlar gerekli olmakla beraber inorganik fosfat katkıları vücut tarafından tam olarak emilmemektedir. Araştırmacılar fosfor katkılarının sağlığa zararlı olduğunu belirtmektedir.

İnorganik fosfat katkılarının günlük önerilen fosfat alımının %30’unu karşılamasına rağmen araştırmacılar fosforun organik kaynaklardan alınmasını tavsiye etmektedir.

Trisodyum fosfat yiyeceklere neden eklenir?

Peki trisodyum fosfat sağlığa böylesine zararlı ise yiyeceklere neden eklenmektedir? Trisodyum fosfat gıda endüstrisinde raf ömrünü uzatmak ve potansiyel olarak zararlı mikropları öldürmek için kullanılmaktadır. Yiyeceklerde trisodyum fosfat kullanılmasının diğer nedenleri şunlardır:

  • Et endüstrisi: İşlenmiş et ürünlerinin üretiminde taze ete raf ömrünü uzatmak için koruyucu madde olarak trisodyum fosfat enjekte edilmektedir. Bu işlem etin tadını, görünümünü ve yumuşaklığını da etkilemektedir.
  • Süt Ürünleri: Yumuşak peynir veya sert peynir gibi çeşitli süt ürünlerinde erimeyi kolaylaştırmak için trisodyum fosfat kullanılmaktadır. Özellikle sürülebilir peynirlerde dokuyu iyileştirmek için trisodyum fosfat kullanıldığı bilinmektedir.
  • Alkolsüz İçecekler: Bazı aromalı alkolsüz içeceklerde ve kolalarda asitliği düzenlemek ve meyveli bir tat yaratmak için trisodyum fosfat kullanılmaktadır. Ayrıca kolalarda içeceğin renginin siyaha dönmesini engellemek için de trisodyum fosfat kullanılmaktadır.

Kahvaltılık gevreklerde trisodyum fosfat neden kullanılır?

Birçok kişi için kahvaltılık gevreklerdeki trisodyum fosfat (E339) kaygı vericidir. Trisodyum fosfat kahvaltılık gevreklerde şu amaçlarla kullanılır:

  • Trisodyum fosfatın extruder özelliği: Trisodyum fosfat kahvaltılık gevreklere işlenme sürecinde şeklini koruması amacıyla eklenir.
  • Trisodyum fosfatın koruyucu özelliği: Trisodyum fosfat asitliği düzenlemesi ve raf ömrünü uzatması için kahvaltılık gevreklere eklenir.
  • Son olarak kahvaltılık gevreklerin çıtır çıtır görünmesi için de trisodyum fosfat eklenir.

Yapılan araştırmalar trisodyum fosfat içeren kahvaltılık gevreklerin sanıldığı gibi sağlıklı olmadığını vurgulamaktadır. Araştırmacılar trisodyum fosfat (E339) içeren kahvaltılık gevreklerin

  • Obeziteye neden olabileceğini,
  • Yüksek miktarda şeker içerdiğini,
  • Ambalajındaki besin değeri bilgilerinin yanıltıcı olabileceğini belirtmektedir.

Diğer yandan bazı kahvaltılık gevreklerdeki yüksek orandaki tuz ve şeker ve düşük lif içeriği zannedildiği gibi sağlıklı bir beslenme sunmamaktadır. Elbette tüm kahvaltılık gevrekler bu kategoride değildir.

Trisodyum Fosfat (E339)  İçeren Diğer Gıdalar

E339 olarak da bilinen trisodyum fosfat:

  • İşlenmiş jambon, sosis, salam gibi et ürünleri,
  • Balık konservesi,
  • Asitli alkolsüz içecekler veya kolalar
  • Ekmek, pizza veya kek gibi bazı pişirilmiş hamur işi ürünler
  • Bazı dondurulmuş et ürünleri

 

 

Kaynaklar:

  1. Britannica. Phosphoric acid.
  2. FDA. Determining the regulatory status of a food ingredient.
  3. Environ Sci Technol.2006 Jan 15;40(2):590-4.
  4. Saudi Pharm J. 2017 Sep; 25(6): 934–938.
  5. Foodborne Pathog Dis.2011 Jun;8(6):713-7.
  6. Food Sci Biotechnol. 2004 Aug; 13(4): 425–429.
  7. Semin Nephrol. 2013 Mar; 33(2): 180–190.
  8. J Agric Food Chem.2000 Mar;48(3):880-4.
  9. Foods. 2016 Jun; 5(2): 38.
  10. Public Health Nutr.2017 Jun;20(8):1500-1512.
  11. Br J Nutr.2016 Sep;116(6):1087-94.
  12. Adv Chronic Kidney Dis. 2011 Mar; 18(2): 113–119.
  13. BMC Cancer. 2013; 13: 257.
  14. J Am Coll Nutr.2013;32(4):272-9.

CEVAP VER

Please enter your comment!

Yorumunuzu göndermeden önce lütfen Yorum Politikamızı okuyun.

Please enter your name here